Ozon tabakasını incelten CFC’ler yasağa rağmen rekor kırdı

0
418

Dünya’yı Güneş’ten koruyan ozon tabakasını eritme güçleri dünya çapında bir yasağa neden oldu, ancak bilim insanları insan yapımı bazı kloroflorokarbonların rekor seviyelere ulaştığını ve iklimi değiştiren emisyonları artırdığını ortaya koydu.

Nature Geoscience dergisinde yayınlanan çalışmaya göre, Montreal Protokolü kapsamında yasaklanmış olmasına rağmen, ölçülen beş kloroflorokarbon (CFC) 2010’dan 2020’ye kadar atmosferde hızla artarak 2020’de rekor seviyelere ulaştı.

Bu artışın muhtemelen hidroflorokarbonlar (HFO’lar) da dahil olmak üzere CFC’lerin yerini alması beklenen kimyasalların üretimi sırasında meydana gelen sızıntılardan kaynaklandığını belirtti.

Mevcut seviyelerde ozon tabakasının iyileşmesini tehdit etmeseler de atmosferi ısıtmada diğer emisyonlara katılarak farklı bir tehdide katkıda bulunurlar.

ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi Küresel İzleme Laboratuvarı’ndan ortak yazar Isaac Vimont, “Bu yeni nesil bileşiklerin üretimi sırasında sera gazları ve ozon tabakasını incelten maddeler üretiyorsanız, o zaman iklim ve ozon tabakası üzerinde dolaylı bir etkiye sahip olurlar” dedi.

Küresel Karbon Projesi verilerine göre CFC’ler, iklim değişikliğine yol açan küresel ısınmanın en büyük nedeni olan karbondioksite kıyasla ısıyı 10.000 kata kadar daha etkili bir şekilde hapseden güçlü sera gazlarıdır.

CFC’ler 1970’lerde ve 1980’lerde soğutucu akışkan olarak ve aerosol spreylerde yaygın bir şekilde kullanılıyordu.

Ancak kullanımları sonucunda Antarktika üzerindeki ozon tabakasında delik oluştuğunun keşfedilmesi, 1987 yılında bu maddelerin ortadan kaldırılması için küresel bir anlaşmaya varılmasına yol açtı.

Montreal Protokolü yürürlüğe girdikten sonra, CFC’lerin küresel konsantrasyonları istikrarlı bir şekilde azaldı.

Ozon ‘erken uyarı’

Çalışma, mevcut kullanımı olmayan veya az olan beş CFC’yi, 2010 yılında küresel olarak tamamen kullanımdan kaldırıldıkları noktadan başlayarak analiz etti.

2020 yılında beş gaz da doğrudan ölçümler başladığından beri en yüksek bolluk seviyesine ulaştı.

Bristol Üniversitesi ve Küresel İzleme Laboratuvarı’ndan ortak yazar Luke Western, bu emisyonların şimdiye kadar ozon tabakası üzerinde mütevazı bir etkiye ve biraz daha büyük bir iklim ayak izine neden olduğunu söyledi.

Ancak hızlı artış eğilimi devam ederse, etkileri artacaktır.

Araştırmacılar bulgularını, CFC’lerin ozon tabakasını tehlikeye attığı yeni bir yol için “erken bir uyarı” olarak nitelendirdiler.

Emisyonlar büyük olasılıkla mevcut yasağa tabi olmayan süreçlerden ve bildirilmeyen kullanımlardan kaynaklanıyor.

Montreal Protokolü tarafından yasaklananların yerine geliştirilen endüstriyel aerosol sınıfı, 1987 anlaşmasında yapılan son değişiklik uyarınca önümüzdeki otuz yıl içinde aşamalı olarak ortadan kaldırılacaktır.

Bilinmeyen kaynak

Protokol, dağılabilecek ozon tabakasını incelten maddelerin salınımını sınırlandırmakta, ancak bunların hammadde veya yan ürün olarak diğer kimyasalların üretiminde kullanılmasını yasaklamamaktadır.

Bildirilmeyen üretimin CFC seviyeleri üzerindeki etkisi ilk kez görülmüyordu. 2018 yılında bilim adamları CFC yavaşlama hızının önceki beş yıla göre yarı yarıya düştüğünü keşfetti.

Araştırmacılar, bu vakadaki kanıtların Çin’in doğusundaki fabrikalara işaret ettiğini söyledi. O bölgedeki CFC üretimi durduğunda, düşüşün tekrar rayına oturduğu görüldü.

Çalışma, CFC emisyonlarındaki son artışın kesin kaynağını bilmek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu söyledi.

Ülke çapındaki veri boşlukları gazların nereden geldiğini belirlemeyi zorlaştırıyor ve analiz edilen CFC’lerin bazıları için bilinen bir kullanım alanı yok.

Ancak Western, “Bu emisyonların ortadan kaldırılması sera gazı emisyonlarının azaltılması açısından kolay bir kazanımdır” dedi.

Kaynak: Phys

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here